#keşfet #kpop
Yeni müfredat ile 2024 yılından itibaren harf grupları sırası değişti. Yeni ses grupları sırası 1. grup anetil, 2. grup okurım, 3.grup üsoydz, 4. grup çbgcş, 6.grup phvğvj olarak belirlendi.
Evet arkadaşlar malum yakın zamanda #jantsa paylarında işlem yasağı alanlar oldu bununla alakalı #spk işlem yasaklılarını nereden görebilirsin diye video haz...
Find the perfect handmade gift, vintage & on-trend clothes, unique jewelry, and more… lots more.
Kesirleri Karşılaştırma etkinliğinde ikişerli gruplar halinde kesirler verilmiştir. Bu kesirlerin arasına "" işaretlerinden birini yazınız.
Eşli, hatta daha kalabalık gruplar ile çok eğlenceli olacak bir aktivite.TUNCER EDİZ TOKSOY hocama teşekkürler. Tuncer & Esin ile tüm etkinlikler çok güzel ?...
Efsane gruplar: Queen ve Pink Floyd. İki grubu da çok severim ama özellikle Pink Floyd ve daha da özellikle David Gilmour diyebilirim: Kup...
Altınova Belediyespor Güreş Takımı, Edirne’de düzenlenen Okul Sporları Gruplar Şampiyonası’nda önemli başarılara imza attı. Sporcuları kutlayan Başkan Oral, “Edirne’de yapılan Okul Sporları Gruplar Şampiyonası’nda 48 kiloda 1’inci olan sporcumuz Mustafa Yanmaz ve 68 kiloda 2’nci olan Kaan Petek, ilçemize büyük bir gurur yaşattı. Bu başarıların altında imzası bulunan antrenörlerimize ve ailelerimize teşekkür ediyorum” diye konuştu.
Farklı bakış açılarıyla sanatsal çalışmalar ☺ Bir grup minik eserlerini sergilerken diğer grup tersten izledi, sonra gruplar yer değiştirdi Streç film, masa, biraz boya, çokça mutluluk #serapogretmen #serapogretmen_etkinlikleri
Çekmeköy Fotoğrafçılık Kursu ister gruplar ile isterseniz kişiye özel fotoğrafçılık kursu seçeneği ile eğitmeninizle birlikte İstanbulun çeşitli yerlerini gezerek fotoğraflama imkanı sunuyor. En kaliteli ve en uygun fiyatlı fotoğrafçılık kursu
Şişli Fotoğrafçılık Kursu ister gruplar ile isterseniz kişiye özel fotoğrafçılık kursu seçeneği ile eğitmeninizle birlikte İstanbulun çeşitli yerlerini gezerek fotoğraflama imkanı sunuyor. En kaliteli ve en uygun fiyatlı fotoğrafçılık kursu
Büyükçekmece Fotoğrafçılık Kursu ister gruplar ile isterseniz kişiye özel fotoğrafçılık kursu seçeneği ile eğitmeninizle birlikte İstanbulun çeşitli yerlerini gezerek fotoğraflama imkanı sunuyor. En kaliteli ve en uygun fiyatlı fotoğrafçılık kursu
İmralı Heyeti, terör örgütü PKK lideri Öcalan ile görüşmesinin ardından beklenen çağrı metnini okudu. Önce Kürtçe sonra Türkçe okunan metinde Öcalan, PKK'nın silah bırakmasını istedi. Öcalan, "Tüm gruplar silah bırakmalı ve PKK kendini feshetmelidir" dedi.
Köyümüzde kuzugöbeği mantarı olarak bilinen bilinçsiz toplama ve kuraklıkla artık rüyalarımda görebildiğim Mantar, doğadan toplanan oldukça değerli bir mantar türüdür. Çam ormanlarında, yol ve akarsu kenarlarında, yanmış orman alanlarında meşe, ayı fındığı, Akçaağaç, kayın, dişbudak gibi yaprak döken ağaçların altında, kireçli-kumlu topraklarda tek tek ya da 2-3′lü gruplar halinde yetişir. Bu mantar gördüğü talep üzerine…
Çanakkale zaferi projesi… Okul öncesi çocuklarına; İkişer-üçer kişilik gruplar halinde yaptırabiliriz bu etkinliğimizi…. Çanakkale haritası,düşman gemisi,siluet askerler…… Veeeeee….Muhteşem zaferimiz Türk bayrağımız göklerde…! Benzer Konular Çanakkale zaferi etkinliğimiz Çanakkale şehitleri anıtımız 18 Mart Çanakkale Zaferi Boyama sayfası etkinlik örnekleri Atatürk ve sporcuları Çanakkale Destanı Seni çok seviyorum ! Seyit Onbaşım ! Anıtkabir,asker,aslan Boyama sayfaları ve […]
Esad’ı deviren isim konuşmaya başladı ve sansasyonel er doğan sözlerinde bulundu...Uzun yıllardır iç savaşın pençesinde kıvranan Suriye’de, rejim karşıtı güçlerin zaferi ile yeni bir sayfa açıldı. 61 senelik Baas rejimi, halkın istiklal mücadelesine yenilerek iktidardan düştü. Bu gelişme, bölgedeki siyasi dengeleri derinden etkileyecek ve Suriye’nin geleceği amacıyla belirleyici bir dönüm noktası olacak. Suriye’de yaşanan son ilerlemelerin sonrasında Heyet Tahrir Şam (HTŞ) lideri Ebu Muhammed el-Culani, Türkiye’nin bu prosesteki etkin rolüne ilgi çekti. Culani, yaptığı bildirimde, Suriye’nin tekrar yapılanması amacıyla uluslararası toplumun desteğinin büyük ehemmiyet taşıdığını vurguladı. DEĞİŞİM SURİYE’DE 27 Kasım’da başlayan askeri operasyon, beklenmedik bir süratle Suriye’de dengeleri sarsan etti. Silahlı muhalif gruplar, kısa sürede Halep, Hama, İdlib ve Humus gibi stratejik mekanları ele geçirerek rejim güçlerini geri püskürttü. Halkın yoğun desteğini alan muhalifler, zaferle ilerleyerek başkent Şam’a kadar ulaştı. Bu süratli ilerlemeler neticesinde Beşar Esad, iktidarı kaybetmek üzere başkentten kaçmak mecburiyetinde kaldı. Uzun yıllardır kanayan yaralarıyla gündeme gelen Suriye’de, muhaliflerin elde ettiği zafer, ülkenin geleceği amacıyla yeni bir umut ışığı oldu. Sürekli çatışmalar ve istikrarsızlıkla anılan Suriye’de, bu gelişmeyle eş güdümlü barış ve istikrarın tesis edilebileceği beklentileri arttı. TÜRKİYE’YE MESAJ Heyet Tahrir el-Şam (HTŞ) lideri Ebu Muhammed el-Culani, Türk basınına verilen özel röportajda beklenmedik bir imaj sergiledi. Resmi bir kıyafetle kamera karşısına geride bıraktığımız el-Culani, Suriye’deki son ilerlemelere dair mühim değerlendirmelerde bulundu. El-Culani, rejimin halk üzerindeki etkisinin bundan sonra sona erdiğini ve bölge halkının köklü bir değişim talebiyle bir araya yaklaştığını belirtti. Heyet Tahrir el-Şam (HTŞ) lideri Ebu Muhammed el-Culani, yaptığı açıklamalarda Suriye’nin tekrar ayağa kaldırılması amacıyla acil adımlar atılması gerekliliğini vurguladı. Anayasa çalışmalarının devam ettiğini bildiren el-Culani, yeni bir siyasi sistemin inşası amacıyla Türkiye’nin desteğinin büyük ehemmiyet taşıdığını ifade etti. El-Culani, bu sürecin Suriye’de yeni bir siyasi yapılanmanın ilk adımları olduğunu söyledi. HESAP ZAMANI Heyet Tahrir el-Şam (HTŞ) lideri, yaptığı bildirimde Sednaya hapishanesindeki insanlık dışı uygulamalara ilgi çekerek, bu suçların cezalandırılması amacıyla mühim adımlar attıklarını belirtti. El-Culani, “Bu hapishanelerde yaşanan korkunç olaylara dair kanıtlar topluyoruz.
Osmanlılar III Osmanlı İmparatorluğu’nun 16. yüzyılda siyasal, ekonomik ve kültürel alanda ulaştığı yüksek düzeye uygun bir mimariyi de beraberinde getirdiği daha önce belirtilmişti. Sağlam bir örgütlenme anlayışı, başta mimari olmak üzere diğer bütün sanatları da içine almış, imparatorluğun her yerinde geçerli olabilecek biçimde merkezde üretilen yenilikler uygulanmaya konmuştur. Böylece başkent Istanbul, sanatın ve mimarinin yönlendirildiği yer olmuştur. Bu durum bir oranda 17. yüzyılda da yaşatılmaya çalışılmıştır. Sinan sonrası, Geç Klasik Çağ olarak adlandırabileceğimiz bu yüzyıl boyunca, mimari alanda yepyeni biçim ve görünüşlere gidilmemiş, 16. yüzyıl gelişmeleri egemenliğini sürdürmüştür. Gene de bir oranda geleneksel konu ve biçimlerin değişik bir eğilim ve görüşle işlenmeye çalışıldığı görülür. Osmanlı İmparatorluğu’nun iç karışıklıklar, savaşlar, ekonomik sıkıntılarla dolu bu döneminde, mimarinin büyük atılımlar yapması, yeni büyük boyutlu yapılara yönelmesi zordu. Bütün bunlara karşın gene de başta Sultan Ahmed Külliyesi olmak üzere imparatorluğun büyüklüğünün anısını yaşatabilecek eserler oluşturulmuştur. Özellikle sürekli siyasal başarısızlıkların egemen olduğu 18. yüzyıla göre, kültür ve sanatta 17. yüzyıl bir oranda kendi kültür bütünlüğünü korumuş, yabancı etkilerin yoğunluğu 18. yüzyıldaki kadar duyulmamıştır. Camiler Gene başta camiler olmak üzere değişik işlevli yapılar kısaca gözden geçirildiğinde, 16. yüzyılın ardından, 17. yüzyıldaki gelişmelerde Mimar Sinan döneminin büyük etkileri sezilir. Bu durum bir bakıma doğaldır. Mimar Sinan’ın çevresinde yetişen mimarlar, onun ardından yeni şemalar geliştirmekten çok, eski yerleşmiş şemalara katkıda bulunmayı uygun bulmuşlardır. Buna karşın büyük programlı uygulamalarda başarılı denemeler daha çok Mimar Sinan’ın Şehzade Camisi’nde ele aldığı dört ayak üzerine oturan bir kubbe, dört yandan bunu saran yarım kubbeler, köşelerde dört küçük kubbeden oluşan merkezi yapı örneğine bağlı kalmıştır. Altı ve sekiz ayağa oturan merkezi yapı gelişmelerinin ardından, bu tür girişimler bir bakıma ilginçtir. Bunun nedeni kesinlikle açıklanamıyor. Ancak Mimar Sinan’ın sonuna kadar geliştiremediği bir şemadan, izleyenlerin yola çıkmaları, bu tür bir girişimde olanak aramaları bir dereceye kadar doğal karşılanabilir. http://archnet.org/library/images/thumbnails.jsp?location_id=6551 İstanbul’da ve 17. yüzyıl boyunca bu yolda üretilmiş en ilginç yapıların başında kuşkusuz geniş kapsamlı Sultan Ahmed Külliyesi’nin camisi gelir. 1617 yılında bitirilen Sedefkar Mehmed Ağa’nın bu yapısı, Şehzade Camisi’nin genel şemasına bağlı olmakla birlikte birçok yönden yenilikler getirmesini bilmiş, cami güney duvarı ve avlu köşelerine yerleştirilen altı minaresiyle bu yolda yepyeni boyutlara ulaşmıştır. http://archnet.org/library/images/thumbnails.jsp?location_id=4403 Ayrıntılarına inilince birçok ilginç özelliklerin bulunabileceği bu yapının ardından verilebilecek ikinci örnek İstanbul’da Eminönü’nde 16.yüzyıl sonunda mimarbaşı Davud Ağa tarafından yapılmaya başlanan Yeni Cami’dir. Yapımı uzun süren ve ancak 1664 yılında Hassa mimari Mustafa Ağa tarafından bitirilen bu cami de hünkâr kasrı, türbe, mektep, darülkurra, sebil, çeşme ve çarşı gibi yapılarla bir külliye oluşturuyordu. Sultan Ahmed Camisi’nden temel şema açısından ayrılmayan, ancak yükseltilmiş boyutlarıyla değişiklikler getiren bu camide ilginç bir nokta, Sultan Ahmed Camisi’nde yoğun kullanılan İznik çinilerinin burada artık değişime uğramasının saptanmasıdır. Sultan Ahmed ve Yeni Cami gibi büyük örnekler dışında kalan 17. yüzyıl camileri bazı gruplar altında toplanabilir. Bunlardan bir türün örnekleri daha çok külliyeler içinde yer alan tek kubbeli camilerdir. İstanbul da Üsküdar’da 1640 tarihinde Kösem Sultan tarafından yaptırılan Çinili Cami, yapıyı üç kenarı boyunca çevreleyen, ahşap bir galeri olarak düzenlenen son cemaat yeriyle değişik bir uygulamadır. 17. yüzyılın ikinci yarısında yapılan İstanbul’daki Köprülü Mehmed Paşa Külliyesi, Kara Mustafa Paşa Külliyesi ve Amcazade Hüseyin Paşa Külliyesi’nde sekizgen gövdeli, üstü kubbeyle örtülü olarak düzenlenen mescitler, medrese hücrelerinden koparılarak, belirgin bir kimliğe kavuşturulmuşlardır. Anadolu’da menzil hanlarıyla birlikte yapılan, ya da kent içi külliyeleri içinde yer alan kare gövdeli, tromplu kubbeyle örtülü, önlerinde üç açıklıklı son cemaat yeri bulunan örnekler arasında Ulukışla Öküz Mehmed Paşa Camisi, Vezirköprü Taşkale Camisi, Safranbolu Köprülü Camisi, İncesu ‘Kara Mustafa Paşa Camisi sıralanabilir. Ayrıca avlusu medrese olarak düzenlenen ve geçmiş örnekleri izleyen bir ilginç uygulama ve Elmalı’daki Ömer Paşa Külliyesi’nin camisidir. Bu yüzyıl yapılarına bölgesel özellikleriyle eski plan şemalarını tekrarlayan Mardin’de 1691 tarihli Zairi Camisi, Diyarbakır’da Nasuh Paşa Camisi, Bitlis’te Ayn-el Bant Camisi, Taş Mescit ve Kale Altı Camisi’ni de kaydetmek gerekir. Medreseler ve Eğitim Yapıları 17. yüzyılın eğitim ile ilgili yapılarına kısaca değinmek gerektiğinde, başta medreselere yer vermek daha doğru olur. Bu yapılar 16. Yüzyıl medreselerinde de görüldüğü gibi çoğu kez anıtsal camiyle ortak bir avlu çevresinde ya da büyük bir külliyenin öğesi olarak tasarlanmışlardır. 16. yüzyıl sonlarına doğru, merkezi medrese olan külliyelerin yapımına başlanmış, bu durum 17. yüzyıl boyunca da sürdürülerek, külliye çerçevesi içinde medresenin diğer öğelerle ilişkileri önem kazanmıştır. Mimar Davud Ağa’nın İstanbul Divanyolu üzerinde 1580 yıllarında yaptığı Anber Ağa Medresesi, sebil ve sıbyan mektebinden oluşan şemasıyla, medreseli külliye türüne öncülük etmiş sayılabilir. Gene Mimar Davud Ağa tarafından 1594 yılında yapılan Istanbul Divanyolu’ndaki Koca Sinan Paşa Külliyesi, caminin külliye programından kaldırıldığı bir örnek olarak, medreseli külliye gelişiminde önemli bir aşamaya işaret etmektedir. 16. yüzyılın sonlarından başlamak üzere, medresenin değişik ağırlıklarla ve değişik biçimlerde uygulandığı bu türün örnekleri arasında Istanbul Bayezid’de Hasan Paşa Medresesi, Saraçhanebaşı’nda Gazanfer Ağa Medresesi ile 1606-1610 yılları arasında yapılmış olması mümkün Kuyucu Murad Paşa Külliyesi Medresesi ve Şehzadebaşı’nda 1618 yılı dolaylarına tarihlenen Ekmekçioğlu Külliyesi Medresesi sayılabilir 17. yüzyılın ikinci çeyreğinde Istanbul’da yapılan 1638 tarihli Bayram Paşa Medresesi, olasılıkla Mimar Kasım Ağa’nın eseri olan 1640 tarihli Çinili Medrese, Bayezid’de 1957 yılında ortadan kaldırılan 1641 tarihli Kemankeş Kara Mustafa Paşa Medresesi birer külliyeye bağlı olmakla birlikte, bu örneklerde geçerlik kazanan tek kütle düzeninden vazgeçilmiştir. 17. yüzyılın ikinci yarısında özellikle Köprülü Mehmed Paşa, Fazıl Ahmed Paşa ve Merzifonlu Kara Mustafa Paşa mimari çalışmalara önem vermişlerdir. Bunların İstanbul’daki eserleri arasında değişik biçimlerde oluşturulmuş medreselerin varlığını görüyoruz Bu konuda en önemli örnek Divanyolu’da bulunan 1661 tarihli Köprülü Külliyesi içindeki L düzenli medresedir. Aynı düzen daha sonra yapılan 1681 tarihli Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Medresesi ile Amcazade Hüseyin Paşa Medresesi’nde de sürdürülmüştür. Istanbul dışında, Vezirköprü’deki Fazıl Ahmed Paşa Medresesi’nde ise, eski geleneklere dönülerek, medresenin bir külliyeye bağlı olmadan tasarlandığı dikkati çekmektedir. Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’nın 1670 yılında İncesu’da yaptırdığı geniş kapsamlı Kara Mustafa Paşa Külliyesi içinde yer alan medrese, kara planlı bir dershanenin yanına tek sıra olarak dizilen hücrelerden oluşmaktadır. Bu düzen aynı yıllarda İstanbul’da yapılan uygulamalardan ayrılmaktadır. 17. yüzyıl sıbyan mekteplerini de kısaca ele alırsak, bunların çoğunun bir külliye içinde yer almakla birlikte, diğer konulara bağlı olmadan tasarlandıkları görülmektedir. Örneğin 16. yüzyıl başında yapılan Istanbul Kuyucu Murad Paşa Sıbyan Mektebi, medreseye bitiştirilmişse de, özel girişi, iki katlı düzeniyle sıbyan mekteplerine özgü tasarım özelliklerini sürdürmüş ve medreseden ayrı tutulmuştur. Sultan Ahmed Külliyesi Sıbyan Mektebi de dış avlu duvarına bitişik yerleştirilmiş, yerden yükseltilen tek dershaneli bir yapıdır. Ayrıca gene Istanbul’da Bayram Paşa, Çinili, Yakup Ağa örneklerinde de derslik bölümü yerden yükseltilmiş, yapı başka kütlelerle bitişse de, özel koşulları korunmuştur. 16. yüzyılda bağımsız bir yapı kimliğinde karşımıza çıkmayan kitaplıklar 17 yüzyılda yeni görünüşlere kavuşmuş, kitapların cami ve medreselerin dolaplarında korunması geleneği terk edilmeye başlanmıştır. Böyle bir gereksinimin doğuşuna, kitaba olan ilginin artması da yol açmış olabilir. 17. yüzyılın kitaplık örnekleri arasında Sadrazam Halil Paşa’nın 1618 tarihli Kayseri’nin Tavlusun köyünde yaptığı Halil Paşa Kitaplığı başta olmak üzere, İstanbul Divanyolu üzerinde 1661 tarihli Köprülü Kitaplığı, Mehmed Paşa’nın 1671 yılında doğduğu yer olan Erkilet’te yaptırdığı Mehmed Paşa Kitaplığı sayılabilir. Istanbul’da Fazıl Ahmed Paşa’nın özel kitapları için yapılan Köprülü Kitaplığı bugün de benzer amaçla kullanılmaktadır. Önünde revak, arkasında ise tek hacimden oluşan ana mekan yer almaktadır. Bir Külliye içinde yer alan Amcazade Hüseyin Paşa Kitaplığı, iki katlı düzeniyle bu gelişmenin öncüsü sayılabilir. Medrese dershanesiyle eşdeğerli kütleler olarak tasarlanan Feyzullah Efendi Kitaplığı ile Damat İbrahim Paşa Kitaplığı ise, bu gelişim çizgisinin dışında kalan uygulamalardır . Mezar Anıtları Onyedinci yüzyıla ait eğitim yapılarının ardından mezar anıtlarına da topluca bir göz atıldığında, tek yapı olarak kurulan türbelerin daha çok 16. yüzyılın sonu ile 17. yüzyılın başından kaldığı gözlenmektedir. Daha sonraları genellikle paşa ve vezir külliyeleri içinde yer alan türbeler, mescit, dershane, sebil gibi yapılarla birleştirilmiş, ortak kompozisyonlar içinde ele alınmıştır. Mimar Sinan ve Klasik Osmanlı mimarisinin 16. yüzyıla ait örneklerinde, çoğunlukla vezir ve paşa türbelerinin dört, altı, sekiz kenarlı, sultan türbelerinin ise iç ve dış koridorla zenginleştirilmiş çokgen planlı yapılar olduğu bilinmektedir. Oysa 16. yüzyılın sonuna doğru türbelerdeki iç ve dış kenar sayısı oniki hatta onaltıya kadar çıkarılmıştır. Iç ve dış kenar sayıları değişik olan çokgen planlı türbeler de ayrıca kendi içinde iki gruba ayrılabilir. Dışta sekiz, içte onaltı kenarlı olarak tanımlanabilecek türün, 17. yüzyıl başında gerçekleştirilen tek örneği İstanbul’daki 1603 tarihli İbrahim Paşa Türbesi’dir. Ikinci grupta ise iç kenar sayısı dıştakinin yarısı kadardır ve kenarlar eyvanlarla derinleştirilmiştir. Istanbul’ daki 1600 tarihli 3. Murad Türbesi’ne bitişik Şehzadeler Türbesi’nin planı dışta sekizgen, içte kare bir şema göstermektedir. Siyavuş Paşa Türbesi ile Koca Sinan Paşa Türbesi ise dışta onaltı, içte sekizgendir. Sultan türbelerine gelince, Kanuni Süleyman ve 2. Selim türbelerinde olduğu gibi 17. yüzyılda iç galerili düzeni sürdürenler arasında Ayasofya bahçesindeki 1595 tarihli ve altıgen gövdeli 3. Murad Türbesi ile yine aynı yerdeki sekizgen gövdeli ve 1608 tarihli 3. Mehmed Türbesi özellikle belirtilmesi gereken yapılardır. Ayrıca kendi adıyla anılan külliyenin içindeki 1617 tarihli Sultan Ahmed Türbesi ve Yeni Cami arkasındaki 1682 tarihli Turhan Valide Sultan Türbesi kare gövdeli, önlerinde giriş mekanları bulunan mezar anıtlarıdır. 17. yüzyılın başında plan ve kütle yönünden yalınlaşan vezir ve paşa türbelerinin bir bölümünde ise yapı daha çok sebil, medrese ve benzeri eserlerle beraber tasarlanmıştır. Bu türün ilginç bir örneği Üsküdar’da Aziz Mahmud Hüdai Efendi Camisi yakınında bulunan 1630 tarihli Sadrazam Ham Paşa Türbesi’dir. Tek kubbeli, kare planlı ve revaklı bir girişe sahip olan türbenin alt katına bir sebil yerleştirilmiştir. Istanbul Vezneciler’de 1607-1609 arasına tarihlenen aynı addaki külliyeye dahil Kuyucu Murad Paşa Türbe ile Bayram Paşa Külliyesi’ne dahil 1635 tarihli Bayram Paşa Türbesi de sebil-türbe ilişkisi içinde düşünülmüştür. 17. yüzyılın ikinci yarısından itibaren türbeler genellikle açık olarak düzenlenmişlerdir. Istanbul Divanyolu’nda 1661 tarihli Köprülü Mehmed Paşa Türbesi, Çarşıkapı’daki külliyenin Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Türbesi bu konuda verilebilecek örneklerin başında gelmektedir. Hamamlar Sinan’dan sonraki dönemde yapılan külliyelerin programlarında hamam yapılarına çok fazla rastlanmaz. İstanbul’daki külliyelerden yalnız 1598 tarihli Cerrahpaşa Külliyesi Çifte Hamamı, 1609-1617 yılları arasında yapılan Sultan Ahmed Külliyesi Hamamı, 1640 tarihli Çinili Külliyesi Çifte Hamamı bulunmaktadır. Genellikle daha önceki plan şemalarını kullanan 17. yüzyıl hamamları arasında bugün ortadan kaldırılmış olan Laleli’deki 1660 tarihli Kızlarağası Abbas Ağa Çifte Hamamı, aynı kişi tarafından daha sade olarak yaptırılan ve günümüzde de kullanılan Sirkeci’de Küçük Hamam İstanbul’ daki en tanınmış örnekler olmaktadır. Anadolu bulunan örnekler ise Köprülü Mehmed Paşa’nın eşi tarafından Vezirköprü’de yaptırılan çifte hamam türündeki Ayşe Hanım Hamamı, gene aynı kişi tarafından Vezirköprü’deki Kale Camisiyle beraber yaptırılan Taşkale Hamamı, Merzifon’da Kara Mustafa Paşa tarafından yaptırılan 1676 tarihli Paşa Hamamı burada anımsanabilir. Hanlar ve Kervansaraylar Konaklama amaçlı han ve kervansaraylar konusunda 17. yüzyıldaki genel görüntü dikkate alınırsa ilginç denemelere tanık olunmaktadır. Bu yüzyılda kentlerde ve yollarda yapılan hanlarda kullanım biçimlerinden gelen ayrılıklar sürdürülmekte, ikisinde de anıtsal örneklerle karşılaşılmaktadır. Kent içi hanları arasında 17. yüzyılın ilk çeyreğinde yapılan Kuşadası Öküz Mehmed Paşa Kervansarayı hacı kafilelerinin barınması için yapıldığından, daha çok yolcuların barınacakları mekanlara ağırlık verilmiştir. Yüzyılın ilk yarısının en önemli örneği, Kösem Sultan’ın Istanbul Çakmakçılar’da 1640 yılına doğru yaptırdığı Valide Hanı ile yüzyılın ikinci yarısından gene İstanbul’da Köprülü Fazıl Ahmed Paşa tarafından yaptırılan Vezir Hanı’dır. Anadolu’dan verilebilecek örnekler ise, Kara Mustafa Pasa’nın yaptırdığı Merzifon’daki Taş Han, Tokat’ta 1631 tarihli Voyvoda Hanı ve Safranbolu’da 1640-1648 arasına tarihlenen Cinci Hanı’dır. Kent içindeki bu anıtsal örneklerin yanı sıra, Osmanlılar’ın yollarda yaptırdıkları menzil hanları arasında özel bir yeri olan Sadrazam Öküz Mehmed Paşa’nın müışla’daki Mehmed Paşa Kervansarayı ayrıca cami, çarşı, hamam gibi öğeleri içermektedir. Özellikle 4.Murad’ın doğu seferleri sırasında Anadolu’da yoğun biçimde menzil hanı yapıldığını biliyoruz. Ancak bunların sınırlı bir bölümü günümüze ulaşmıştır. Menzil hanlarının genel yerleşme düzeni kesin ve tek bir tipolojiye bağlı olmayıp, yapının yerleştiği alanın daha önce mevcut bir yerleşme içinde veya yakınında yer almasına, topoğrafik duruma göre farklı özellikler gösterebilmektedir. Günümüze gelebilmiş örneklerden Edirne’deki 1609 tarihli Ekmekçioğlu Ahmed Paşa Kervansarayı, Eski Malatya’da 1637 tarihli Silahdar Mustafa Paşa Kervansarayı, Diyarakır’ ın Lice ilçesi yakınlarındaki Çeper Hanı, Sivas’ın Yıldızeli ilçesindeki 1640 tarihli Yeni Han, Bilecik’te 1660 tarihli Vezirhan, Adana-Halep yolu üzerinde 1661 tarihli Misis Kervansarayı ulusal sınırlarımız içinde kalan yapılardır. DİĞER YAPILAR Han ve kervansarayların yanı sıra konusu edilebilecek bir grup yapı da çarşı ve bedestenlerdir. 17. yüzyılda yapılan ticaret yapıları daha çok yeni kurulan büyük külliyeler içinde ya da gelişen merkezlerde bulunmaktadır. Bu çarşılar genellikle karşılıklı dükkan dizilerinden oluşan, üstü açık veya kapalı sokaklar olarak düzenlenmişlerdir. 16. yüzyıl sonunda Selimiye Külliyesi’ne ek olarak Davud Ağa tarafından yapılan Edirne’dekl Selimiye Arastası, 17. yüzyıl başında Sultan Ahmed Külliyesi’nin bir parçası olarak düzenlenen Sipahi Çarşısı, ilk anda sözü edilebilecekler arasındadır. 17. yüzyıl ortalarında Bayram Paşa tarafından yaptırıldığı ileri sürülen Niğde Bedesteni de üstü örtülü bir sokağın iki yanında yer alan karşılıklı dükkan dizisinden oluşmaktadır. Ayrıca İstanbul’un en ilginç yapılarından olan Yeni Cami Külliyesi’nin bir parçası durumundaki Mısırçarşısı Fazıl Ahmed Paşa’nın yaptırdığı Vezirköprü Bedesten ve Arastası yerleşme düzenleri, ilginç planlarıyla 17. yüzyıldaki ticaret yapılarının başında gelmektedir. Osmanlı yolları üzerinde 17. yüzyıla kadar yapılan köprüler, uzun yıllar görev yaptıklarından köprü yapımı 17. yüzyıl ve sonrasında oldukça azalmış, sınırlı sayıya inmiştir. Yapılanlar arasında anıtsal bir örnek, Ekmekçioğlu Ahmed Paşa’nın Edirne’de Tunca İrmağı üzerinde yaptırmış olduğu Tunca Köprüsü’dür. Sedefkar Mehmed Ağa tarafından 1608-1615 yılları arasında yapılan köprünün bir bölümü sellerin etkisiyle yıkılmış, sonradan bütünlenmiştir. Bu dönemde Istanbul’da yapılan tek köprü Topkapı dışında Davud Paşa Kış1ası yolunda bulunan Genç Osman Köprüsü’dür. 4. Murad zamanında Çoban Ali Kasım Ağa’nın yaptırdığı Babaeski Köprüsü de bezemeli balkon ve yazıt köşküyle önemli bir yapıdır. 17. yüzyıl su yapıları arasında önemli bir yertutan sebiller, biçimleri kadar, sokak dokusu içindeki konum ve birlikte bulundukları yapılarla simgesel ilişkileri açısından da önem kazanmışlardır. Bu gelişmenin öncüleri olarak sayılabilecek İstanbul’da 1594 tarihli Sinan Paşa Sebili ile 1599 tarihli Gazanfer Ağa Sebili’nde alt yapı, sekizgen plan üzerine kurulmuş ve çokgenin köşelerindeki taşıyıcı kolonlar arasına yerleştirilmiş tunç şebekelerin alt bölümleri su verilmeye uygun pencereler olarak düzenlenmiştir. Bu yapıların başlıca bezeme öğeleri tunç şebekeler ve kolonları birleştiren kemerlerin alınlıklarında yer alan taş bezemelerdir. Bunların izleyicileri olarak 17. yüzyıl başından İstanbul Kuyucu Murad Paşa Külliyesi Sebili, 1634 tarihli Bayram Paşa Sebili, 17. yüzyılın ikinci yarısında yapılan Yeni Cami Külliyesi Sebili belirtilebilir. 17. yüzyıldan itibaren güçlü bir gelişme gösteren ve birbirinden ilginç örnekleri yer yer bugün de karşımıza çıkan Osmanlı saray, köşk ve yalılarının 17. yüzyıldan kalanları oldukça sınırlıdır. 17. yüzyılın ikinci yarısında Edirne ve Vezirköprü’de yapılmış iki paşa konağı, harem ve selamlık olarak iki bölümde düzenlenmiştir. Edirne Kale içinde Vezir Konağı olarak anılan yapı, avluya açılan hayat bölümüne bağlanan odalardan oluşmaktadır. Hayat, selamlık bölümün de daha geniş tutularak, cumbalı yükseltilmiş bir bölümle avluya doğru çıkıntı yapmıştır. Vezirköprü’deki Köprülüler Konağı’nda ise harem ve selamlık bölümlerinde eş genişlikte düzenlenen hayat, harem tarafından bir eyvanla genişletilmiştir. Malzeme özellikleri nedeniyle daha kolay korunabilen k köşklerden günümüze ulaşan örneklerin çoğu Topkapı Sarayı içinde bulunmaktadır. 17. yüzyıl başından kalan ilk köşk, Sultan Ahmed ‘in 1608 yılında 3. Murad yatak odasına bitişik olarak yaptırdığı tek kubbeyle örtülü Sultan Ahmed Okuma Odası’dır. Yapı iç düzeni, bezeme ve boyutlarıyla çağın köşk yapıları hakkında fikir vermektedir. Sultan Ahmed’in Beylerbeyi’nde yaptırdığı Istavroz Sarayı ise zamanla yok olmuştur. Osmanlı köşk geleneğine genel olarak bakılacak olursa, gelişimin başlıca iki çizgide yürütüldüğü gözlenir. Birinci türde köşk, bazen bir kenarında yer alan eyvanla genişletilen, dörtgen planlı bir merkezi hacim çevresinde gelişmiştir. Bu genel şemadan türetilmekle birlikte, iç mekân etkisi farklı olan ikinci türde, merkezi hacim kare ya da sekizgen planlıdır ve mekân birden fazla kenarda yer alan eyvanlarla genişletilmiştir. Bugün mevcut olmamakla birlikte 1592 tarihli Yalı Köşkü bu türün bilinen en eski örneğidir. 4. Murad zamanında yapılan l636 tarihli Revan Köşkü ve 1639 tarihli Bağdat Köşkü ile 1643 tarihli Sepetçiler Köşkü’nde uygulama alanı bulan bu köşk tipi, ters T tipi yalı divanhanelerine de öncülük etmiş olmalıdır. Gene bu dönemden kalan yapılar arasında 3. Murad Köşkü’nün yanında yer alan Çifte Kasırlar ve Haremağaları Koğuşu, mimari ve bezeme açısından özellikler gösteren eserlerdir. Anadolu Türk Mimarisi, Prof.Dr. Metin Sözen, Dr.Zeki Sönmez, Anadolu Uygarlıkları Ansiklopedisi, Görsel Yayınları.
M. Ö. 5 inci yüzyıl, sanat alanında da, edebiyat, tarih ve felsefede ortaya koyduğu eserler çapında eserler yaratmıştır. Bu dönemin ilk evrelerinde Dor tapınakları klâsik şekillerini almakta, cella önünde ve arkasında birer mekân (pronaos ve opistodomos), içinde ise iki kat üzere tertiplenmiş iki sütun sırası kapsamaktadır. Sütunlar arkaik dönem sütunlarına kıyasla daha ince ve daha uzun şekiller göstermekte, başlığın altı kısmı olan "ehinos" eski yayvanlık ve basıklığını kaybetmekte, daha derli toplu ve daha yüksek bir biçim almaktadır. Aigina'daki Afaya ve Olimpiya'daki Zeus tapınakları bu gelişimi adım adım izlememizi mümkün kılmaktadır. Gerçi Afaya tapınağı 6 X 12 sütunu ile oldukça tıknaz bir plân göstermekte, fakat cella'ya önde ve arkada katılan pronaos ve opistodomos ve gerek plânda, gerek üst kısımlarda uygulanan sade oranlarla dikkate değer bir denge elde etmiş bulunmaktadır. Bundan başka bazı özellikler gelecekteki gelişime işaret etmektedir: Kısa taraflarda (yani cephelerde) uzun taraftakilere kıyasla daha ince olan sütunlar içeriye doğru hafif eğik olarak durmakta, bu suretle tapınak tümüyle hafif piramidal bir şekil almış bulunmaktadır. Kalker taşından yapılmış ve ince bir alçı tabakasıyla örtülmüş olan bu tapınakta sima, antefiks, akroter ve alınlık figürleri Paros mermerinden yapılmıştır. Zamanımıza kadar gelen boya kalıntıları tapınağın dikey mimarlık unsurlarının maviye, yatay unsurlarının ise kırmızıya boyanmış olduğunu göstermektedir. Alınlık figürleri de boyalı idi. M. Ö. 470/56 yıllan arasında Elisli olduğu anlaşılan mimar Libon tarafından inşa edilmiş olan Olimpiya'daki Zeus tapınağı Peloponnes'in en büyük kutsal yapısı olup klâsik bir plâna (6 x 13 sütun, pronaos ve opistodomos) sahip bulunmakta, çeşitli kısımları arasındaki ahenkli oranlarıyla dikkati çekmektedir. Afaya tapınağının sütunlarından daha kalın ve daha alçak olan sütunlar tapınağa arkaik tapınakları hatırlatan bir görünüş vermektedir. İki sütun dizisiyle üç nef'e ayrılmış olan cella'nın arka tarafında sonraları heykeltraş Fidias tarafından altın-fildişi olarak yapılmış, taht üzerinde oturan Zeus heykeli yer alıyor ve heykelin başı hemen hemen tavana değiyordu. Tapınağın plâstik süsleri alınlık figürleri ve pronaos ve opistodomos üzerindeki kabartmalı metoplara inhisar ediyordu. Bu üst kısımlarda da mavi ve kırmızı renkte boyalar kullanılmıştı. Atina. Yunan sitelerini Perslerle karşı karşıya getiren savaşlar (499-480) bir kuşak boyunca tapınak yapımına tam bir darbe indirir. Yunanlılarsa, kendilerini herşeyden önce surlarla kamu binalarının onarımına ve donanmalarının toparlanmasına adarlar. Hegemonyayı elinden kaçıran Atina. Helen Birliği çerçevesinde Delos Birliği'nin hazinesini kontrol eder. Sitenin geniş bir onarım ve İnşaat programı başlatılır ve Akropolis'teki Atena Tapınağı onarılmaya başlanır. Partenon (Atena Partenos Tapınağı), propilaionlar (giriş kapıları). Atena Nike Tapınağı (zafer tanrıçası) ve Erehteion (Atena ile birlikte daha birçok ikincil tanrıya adanan karma tapınak) tamamen mermerden inşa edilir ve taştan oyulmuş silmelerle heykeller görkemli biçimde süslenmiştir. Eserde emeği olanlar, özellikle. Kallikrates ve İktinos ile heykelin ustası Fidias'tır. V. yy'ın ikinci yarısında, Atina'da önemli bir mimarlık, heykelcilik okulu gelişir. Bu zanaatçıların pek çoğu Akdeniz Havzası'nın doğusundan gelen azat edilmiş köleler, hiçbir siyasî hakka sahip olmayan yerleşik yabancılardır. Bu da, Eieusis. Ramnus ve Sunion, bu arada, elbette Atina tahkimli tapınaklarındaki Dor ve iyon düzenleri karmaşasını açıklar. Akropolis'te, propilaionun doğu cephesinde yüksek iyon sütunları görülür. Minik Atena Nike Tapınağı ve Erehteion, iyon tarzındadır. Buna heykelli bir frizle daha karmaşık bir sütun ayağı eklenmiştir. (Erekteion Tapınağı, Bizans döneminde kilise. Osmanlı döneminde konut olarak kullanıldı. Frank dükleri Ortacağ'da Atina propilainunun kuzey kanadında iki katlı bir yapı yaptılar. XII.yy'da, Rum Ortadoks piskoposları burada oturdular, propilainun sağındaki Nike Tapınağının taşları Venedik saldırısı sırasında sökülerek kale tahkiminde kullanıldı.) Axis Pers harplerinde iki kez tahrip edilmiş olan Atina'nın yeni baştan yapılması birçok sanatçıların Atina'ya akın etmelerine ve bu şehrin önemli bir sanat merkezi haline gelmesine yol açmıştır. Temistokles şehrin yeniden inşasında herşeyden önce güvenliği gözönünde bulundurmuş, gerek Atina'nın, gerek Pire limanının o zamana kadar olduğundan daha geniş bir surla çevrilmesine önem vermişti. Surların temelleri taştan, üst kısımları kerpiç tuğlalardan yapılmıştı. Temistokles aynı zamanda Akropol'ün kuzey ve batı surlarını da yaptırmıştı. Acele olarak yapılan surlarda devşirme malzeme (meselâ mezar stepleri) kullanılmış olduğunu bildiren Tukidides'in (I, 93) verdiği haber, bu alanda yapılan araştırmalar tarafından doğrulanmıştır. Kimon ise Akropol'ün yüksekliği 18 m. yi bulan güney surlarını inşa ettirmekle Akropol alanını bir hayli genişletmiş, aynı zamanda aşağı şehirde de bayındırlık faaliyetinde bulunmuş, agora'nın bir kenarında duvarları türlü renkte resimlerle süslü bir portik (Stoa Poikile) yaptırmıştı. Bir kısmı o çağın en büyük ressamı Polignotos tarafından vücude getirilmiş olan bu resimler Atina mitos'larıyle ilgili konuları, Mikon veya Panainos tarafından yapılan tablo ise Maraton muharebesini tanımlıyordu. Fakat asıl büyük bayındırlık faaliyeti Perikles zamanında başlamıştır. Atina'nın Pire'ye "paralel surlar"la bağlanması üzerine stratejik önemini kaybeden Akropol'ü Perikles Atina'nın baştanrıçası Atena'ya adanmış kutsal bir şato haline sokmuş, böylece bu tepeyi Atina'nın siyasal ve artistik gücünün bir sembolü haline getirmişti. M.Ö. 437 yılından başlayarak mimar Mnesikles'in plânlarına göre tepenin batı tarafında dışı Dor, içi İyon düzeninde anıtsal bir giriş binası (Propilaia) yapıldı. Bu yapı ortasında kutsal yolun geçtiği yüksek bir kısım ve onun iki tarafında daha alçak kanatlardan ibaret bulunuyordu. Bu kanatlardan birinin içine sonraları bir tablo galerisi yerleştirilmişti. Kuzey kanadından daha küçük olan güney kanadının gerisinde, çıkıntı teşkil eden bir burcun üzerinde Atena Nike tapınağı yükselmektedir. İyon düzeninde, cephelerinde dörder sütun bulunan küçük bir "amfiprostilos" şeklinde yapılmış olan bu tapınak, çeşitli kısımları arasındaki uygunluk ve işçiliğindeki incelikle dikkat nazarlarını çekmektedir. Frizindeki kabartmalar bir tanrılar toplantısını, Yunanlı'ların Pers'lerle ve Yunanlı'larla mücadelesini tanımlamaktadır. Akropol'ün üst kısmı ise kutsal yol tarafından ikiye bölünmüş bir plâtform şeklinde idi. Bu yolun sağında ve solunda Atinalı'ların Atena'ya adak ettikleri anıtlar, demokrasinin arşivi olan mermer levhalar üzerine kazılmış halk meclisi kararları yer alıyordu. Bütün bu yazıtlar ve heykeller arasında yüksekliği 7 m. yi bulan silâhlı tunç Atena heykeli (Atena Promahos) beliriyor ve yalnız Atina'dan değil, Pire'ye giren gemiciler tarafından da görülebiliyordu. Biraz daha ilerde, kutsal yolun sağında ve plâtformun en yüksek yerinde "Gençkız Atena" (Atena Pártenos) adına adanmış olan Partenon yükselmektedir (res. 204). İnşası M. Ö. 447 den 438 e, plâstik süsleri ise 438 den 432 yılına kadar sürmüş olan bu büyük tapınak Kleistenes zamanında başlanmış, fakat Pers harpleri yüzünden bitirilememiş olan eski Atena tapınağının temelleri üzerinde mimar İktinos'un plânlarına göre (onun yanında yapının müteahhidi olduğu anlaşılan Kalhkrates'in de adı geçmektedir) baştan aşağıya kadar mermerden ve Dor düzeninde yapılmış olup kısa taraflarında 8 er, uzun taraflarında ise 17 şer sütun kapsamaktadır. Çok geniş olan cella'nın içi iki kısma bölünmüştü. İçinde U şeklinde bir sütun dizisi bulunan doğu salonu tanrıçanın asıl eviydi. Bu salonda Fidias'ın altın-fildişinden yapmış olduğu, yüksekliği kaidesiyle birlikte 12 m.yi bulan Atena heykeli yer alıyordu. İçinde muhtemelen 4 İyon sütunu bulunan batı salonu ilk zamanlar Partenon" yani "genç kızlar dairesi" adını taşıyor, tapınak hazinesini ve tanrıçaya ait birçok değerli eserleri saklıyordu. Tapınağın çok az bir entasis'e sahip olan sütunları cella'ya doğru hafifçe yatık duruyor, bu suretle tapınağın tümü, Afaya tapınağında olduğu gibi, piramidal bir şekil almış bulunuyordu. Tapınağın basamaklı kaidesi (krepis) köşelerden ortaya doğru hafifçe yükseliyor (kurvatura), buna uygun olarak sütunlar tarafından taşınan saçaklık gayet yayvan bir yay şeklini alıyor, bu suretle uzun yatay hatları ortalarından kırıkmış gibi gösteren gözün optik bir yanlışlığı bertaraf edilmiş oluyordu. Sahip olduğu bazı silmeler ve cella'nın dışta etrafım çeviren frizden ötürü iyon mimarlığının etkisi altında kalarak saflığını kaybetmeğe başlayan Dor düzenindeki bu tapınakta plâstik süsler büyük bir yer alıyor, Athena ile Atina şehri arasındaki bağları ve tanrıçanın Atina'ya sağladığı iyilikleri açığa vuruyordu. Cella frizinde Atina'da her dört yılda bir yapılan "Panatenaia" bayramında Atinalı'ların tanrıça onuruna tertipledikleri büyük alay tanımlanmıştır. Oynak atlara ya da savaş arabalarına binmiş olan gençler, bunların önünde giden kurbanlık hayvanlar, rahipler, ihtiyarlar, tanrıçaya sunulması âdet olan "peplos" elbisesini taşıyan genç kızlar ve kadınlar bu frizde çeşitli gruplar halinde gözlerimizin önünden geçmektedir. Frizin pronaos'un üzerine rastlayan doğu kısmında bu tören dolayısıyle yere inmiş olan olimpos tanrıları arkalıksız iskemleler üzerinde oturur ve birbiriyle hararetli bir surette görüşür halde gösterilmişlerdir. Frizin başlangıcında göze çarpan hareketin alay tanrılara yaklaştıkça sükûn bulması ve alayın önünde giden kişilerin tanrılara doğru büyük bir ciddîlik ve ağırbaşlılıkla ilerlemeleri gene kompozisyonda büyük bir sanatçının eli olduğunda kuşku bırakmamaktadır. Triglif frizindeki metoplarda Tesalya'nm eski halkı olarak geçen Lapit'lerin yarı insan, yarı at vücutlu vahşi Kentavros'lara ), batıyı temsil eden Yunanlı'ların doğu'nun temsilcisi Amazon'lara, tanrıların gigant'lara, yani devlere karşı, Atena'nm himayesinde, yaptıkları mücadele yer almakta, bu suretle uygarlığın tabiatın disiplinsiz vahşi kuvvetlerine karşı kazandığı zafer belirtilmektedir. Tapınağın doğu alınlığında Atena'nın babası Zeus'in başından çıkmak suretiyle dünyaya gelişi gösterilmişti. Burada heykeltraş, ortada bir taht üzerinde oturduğu anlaşılan Zeus'in sağında ve solunda gruplandırdığı tanrıları mahmurluk, fakat aynı zamanda hayret ve telâş içinde göstermekle bu mucizeyi anlatmak istemiştir. Batı alınlığında Attika topraklarına sahip olabilmek için Atena'nın Poseidon'la yaptığı mücadeleyi buluyoruz. Kompozisyonun ortasında bulunduğu anlaşılan kutsal zeytin ağacının sağında ve solunda savaş arabalarından inmiş olan iki tanrı yere mızraklarını saplamak suretiyle Attika topraklarına egemen olmak istemekte, arabaların gerisinde ayakta duran, diz çöken ya da oturan birtakım tanrılar ve kahramanlar ise bu mücadeleyi heyecanla seyretmektedirler. Heykeltraşlık eserlerinin tümüne bir göz gezdirecek olursak bunların insanlara, yarı tanrılar ya da kahramanlara ve en son Olimpos tanrılarına ait olmak üzere önemi aşağıdan yukarıya doğru artan üç basamak teşkil ettiğini, son incelemelerin gösterdiği gibi, o çağın en büyük heykeltraşı Fidias'ın üslûp ve kompozisyonunu açığa vuran bu kabartma ve heykellerin Atena'nın adını yüceltmek üzere mermere işlenmiş anıtsal bir senfoni meydana getirdiğini anlamakta gecikmeyiz. Yüzyıllar boyunca şeklini ve heykeltraşlık süslerini koruyan Partenon M. S. 6 ncı yüzyılda kiliseye, 15 inci yüzyılda ise Türk egemenliği zamanında camiye çevrilmiş ve kaide kısmı bugün dahi opistodomos'un güneyinde görülen bir minareye sahip olmuştur. 17 nci yüzyılda ünlü Türk gezgini Evliya Çelebi tarafından gayet canlı bir surette tanımlanan ve orijinal bir tarzda yorumlanan bu tapınak 1687 yılında Venedikli'lerin Atina'yı bombardımanı esnasında içindeki barut stoklarının ateş alması sonunda büyük tahribe uğramış, 19 uncu yüzyılda ise İngiliz asillerinden Lord Elgin, padişah tarafından yalnız belirli bazı parçaları almasına izin verildiği halde, heykeltraşlık eserlerinin hemen hemen tümünü sökerek Londra'da götürmüştür. 19 uncu yüzyıldan başlayarak zamanımıza kadar gelen tamir ve restorasyonlar sayesinde bu ünlü tapınağın eski şekli daha açık bir surette ortaya çıkmıştır. Kutsal yolun solunda, kısmen Aka'lar çağından kalma sarayın kalıntıları üzerinde iyon düzeninin en güzel anıtlarından olan Erehteion tapınağı yükselmektedir. Atina'nın koruyucusu "Atena Polias" ve "Poseidon - Erehtevs"e ait olmak üzere bir çatı altında iki tapınağı birleştiren bu binanın yapılmasına Nikias barışı döneminde başlanmış ve bina, bazı inşa aralıklarından sonra, ancak 406 yılında bitirilebilmiştir. Doğu cephesinde 6 sütunlu bir portik ve iki pencereli büyük bir salondan ibaret olan bilinci tapınağın içinde Atena Polias'ın heykeli duruyordu, ince uzun bir koridora açılan 3 oda, bunların kuzeyinde yer alan sütunlu bir portik bazı Atinalı kahramanlarla birlikte Poseidon - Erehtevs'e ithaf edilmişti. Gerek kuzey portik'inin çift kanalis'li sütun başlıkları, gerek bezemelerinin nefaseti ile dikkati çeken kuzey kapısı iyon düzeninin şaheserleri arasında gösterilebilir. Koridorun güneyinde sütunlar yerine kadın heykelleri (karyatid'ler) kapsayan portik ise Atina'nın efsanevî kıralı Kekrops'un mezarı üzerinde yükseliyordu. Bu parlak din merkezinin yanında asıl şehir oldukça sönük kalıyordu. Gerçi 5 inci yüzyılda Akropol'ün güney eteğinde üzeri konik bir çatıyla örtülü yuvarlak bir odeion (konser salonu), agora'nın batısındaki tepe (Kolonos Agoraios) üzerinde bize kadar gayet iyi durumda gelen Hefaistos tapınağı (uzun süre yanlış olarak Teseion olarak gösterilmiştir) yapılmıştı. Bu tapınak da iyon yapı elemanları kapsayan Dor düzenindedir. Bina Partenon'la çağdaş olmakla ve onun etkilerini göstermekle beraber (sütun oranlarında, kaide kurvatura'larında, cella'nın içinde U şeklindeki sütun dizisinde) orijinal bazı özelliklere sahip bulunmakta, meselâ doğu galerisinin genişliği ve onun üst kısmında yer alan frizle dikkat nazarlarım çekmektedir. Aynı özellikler aynı mimar tarafından yapılmış olduğu anlaşılan Sunion burnundaki Poseidon tapınağında da tekrarlanmış bulunmaktadır. Kolonos Agoraios'un doğusunda Peisistratos zamanında vücude getirilmiş, meşgul olduğumuz dönemde ise genişletilmiş olan agora yer almaktadır . Son yıllarda Amerikan kazıları sonunda meydana çıkarılmış olan bu alanın batısında ve yukarda zikrettiğimiz tepenin yamaçlarında Kleistenes teşkilâtına uygun olarak 10 pritan'nın görev gördüğü ve yemek yediği yuvarlak bina (tolos), şehir meclisi binası (bulevterion), tanrılar anası tapınağı (Metröon), agora'yı baştan başa kesen kutsal yola yakın bir yerde ise ancak temelleri bize kadar gelen Ares tapınağı, duvarları tablolarla süslü "Stoa Poikile" ve onun güneyinde halk mahkemesinin (heliaia'nın) toplandığı büyük bir yapı yer alıyordu. Fakat bu yapılar bir istisna teşkil ediyordu. Şehrin sokakları dar ve girintili çıkıntılı, evleri ise, zenginlerin evleri de dahil olmak üzere, o çağın demokratik görüşlerine uygun olarak, pek sade idi. Buna karşılık Pire limanı şehircilik mimarı Miletoslu Hippodamos'un plânlarına göre çizilmiş birbirine paralel giden, ya da birbirini dikey olarak kesen düz sokaklar arasında yer alan kare veya dikdörtgen parsellere bölünmüş bulunuyor, bundan ötürü Atina'ya kıyasla çok daha düzenli bir görünüş gösteriyordu. Atina yöresinde Elevsis'teki "telesterion" Kimon tarafından bir hayli genişletilmiş, daha sonraları İktinos'un plânlarına göre "anaktoron"u ortaya almak, ahşap çatıyı iki katlı 20 sütun tarafından desteklemek ve binanın dört tarafını oturma basamaklarıyle çevirmek suretiyle yeni baştan yapılmağa başlanmıştı. Fakat İktinos yapıyı bilemediğimiz nedenlerden ötürü tamamlayamamış, halefleri ise içindeki sütun sayışım 42 ye çıkarmak suretiyle binaya son şeklini vermişlerdir. Meşgul olduğumuz dönemde Attika'dan başka yerlerde de tapınaklar yapılmıştır. Bunlar arasında İktinos'a atfolunan, faka bazı hususlarda onun yapı şekillerinden ayrılan Arkadya'da Figaleia'daki Apollon tapınağı zikrolunabilir. Bu tapmak esasında Dor düzeninde ince uzun bir perípteros olmakla beraber (6 X 15 sütun) plân bakımından bazı özellikler göstermekte (meselâ geniş ön ve arka galeriler), en çok cella'nın iç duvarları önünde duran iyon düzeninde 3/4 sütunlar ve bunların taşıdığı Yunanlı - Amazon mücadelesini tanımlayan uzun friziyle (res. 213) dikkati çekmektedir. Çella'nın içinde ve gerisinde duran bir sütunun, etrafı akant (kenger) yapraklarıyle süslü yukarıya doğru genişleyen bir sepet (kalatos) şeklinde bir başlık taşıdığı anlaşılıyor. Şu halde bu tapınakta Korint başlığının en eski bir örneğiyle karşılaştığımız söylenebilir. Anadolu'daki yapılar: Anadolu'nun batı ve güney-batı kıyıları o döneminsiyasal olaylarından ötürü büyük bir bayındırlık faaliyetine sahne olamamış, anıtsal yapılara da kavuşamamıştır. Yalnız Hippodamos tarzında düzenli bir plâna göre yeni baştan yapılmağa başlanmış olan Miletos'ta yüksek bir plâtform üzerinde bir îyon peripteros'u şeklinde (6 X10 sütunlu) inşa edilmiş olan Atena tapınağı önemli bir anıt olarak gösterilebilir . Ötedenberi İyonya ve Yunanistan'la (en çok Atina ile) siyasal ve kültürel ilişkilerde bulunmuş, fakat yerli geleneklere sadık kalmış olan Anadolu'nun güney-batısındaki Likya'da 5 inci yüzyılda da birçok mezar anıtı yapılmış ve bu bölgeye "klâsik mezarlar ülkesi" adı verilmesine yol açmıştır. Kayalar içine oyulmuş oda mezarları ya da yerli tahta evleri taklit edilerek meydana getirilmiş lâhitlerin yanmda 3 - 4 m. yüksekliğinde yekpare bir taş kaide üzerinde dış duvarları kabartmalarla süslü mezar odası ve onun üzerinde aslan veya insan heykeli taşıyan bir kapak taşından meydana gelen "kule" ya da "paye mezarları" yapılmıştır ki, bunların en karakteristik örneklerine Ksantos'ta (Kınık) rastlanmıştır (meselâ Harpiy'ler anıtı). Yine aynı şehirde bulunan "Nereid'ler anıtı" kule mezarlarının daha grekleşmiş bir şekli olup yüksek bir kaide üzerinde yer alan İyon düzeninde bir tapınak şeklindeki mezar odası ve heykeltraşlık süslerinin çokluk ve çeşitliliği ile dikkat nazarlarım çekmektedir. Yapı çift kanalis'li başlıklarından ötürü Erehteion'un etkilerini açığa vurmakta, dolayısıyle 5 inci yüzyılın sonlarına tarihlenmektedir. Ana metin: Ege ve Yunan Tarihi, Prof. Arif Müfid Mansel, Türk Tarih Kurumu
İzlenimcilik Louis Leroy 25 nisan 1874’te bir mizah gazetesinde, fotoğrafçı Nadar’ın eski atölyelerinde bir grup genç sanatçı tarafından açılan bir serginin değerlendirmesini yaparken, aslında «belirsiz» bulduğu ve ancak bir «izlenim» yaratma olarak kabul ettiği bir resim sanatını, daha iyi karalayabilmek için, sözüm ona savunuyormuş gibi yapar: Leroy’a rağmen, bu kapalı eleştiri, ışığı temel bir plastik öğe durumuna getiren ve XIX. yy’ın gerçekçiliği ile sürtüşmeksizin XX. yy’daki gerçekten uzaklaşmanın haberciliğini yapan bu resim okuluna bir ad vermiş oldu. Bu gazeteci takılmasına, hiç kuşkusuz, Claude Monet’nin sergide sunulan İzlenim, Doğan Güneş adlı tablosu esin kaynağı olmuştur. Derhal diğer eleştirmenler tarafından da benimsenen ve çok geçmeden bizzat sanatçılar tarafından kullanılmaya başlayan «İzlenimcilik» terimi tutar. Sıkı bir tarihsel tanıma bağlı kalınacak olursa, İzlenimcilik resmen 1874’te doğar ve grubun 1886’daki son sergisiyle sona erer. Bu terim Caillebotte, Mary Cassatt, Cézanne, Degas, Gauguin, Guillaumin, Monet, Berthe, Morisot, Renoir, Pissarro ve Sisley gibi ressamlar ile aralarında Zacharie Astruc, Stanislai Lepine ve Rouart’ın bulunduğu bir grup tarafından düzenlenen sekiz sergiye katılan daha az ünlü başka sanatçıların eserlerini kapsar. Gerçekte, izlenimcilik hem kolektif bir hareketi, hem de sınırlarını büyük ölçüde aşan bir üslubu ifa eder. Öncüler İzlenimciliği pek çok sanatçı kuşağı hazırlamıştır. Aslında, sık sık bir açık hava resim akımı olarak kabul edilen hareket, başlangıçta XVIII. yy sonu İngiliz manzara ressamlarından özellikle de manzara resmini bütün haklara sahip bir tür olarak, kabul ettirecek ilk sanatçılar olan Constable ve Turner’dan esinle Romantizm, insan duygularının temsil edildiği dramatize bir doğaya olan düşkünlüğüyle hareketi genişletir. XIX. yy’ın başında sanatçılar açık havada resim yapmak için atölyeleri terkederler; bu uygulama 1830’larda büyük bir rağbet görecektir. Sonra Theodore Rousseau, Diaz, Millet, Charles Jacques, Corot, Fontainebleau Ormanı’nın kenarındaki Barbizon’a yerleşerek, pürtüklü ve kalın bir boya kullandıkları tabloları gerçekleştirirler. Bu sanatçılar 1860’lı yılların başında, yazın atölyenin kapanmasından yararlanarak Barbizon’un yolunu tutan Gleyre’nin genç öğrencilerinin (Monet, Renoir, Bazille, Sisley) ilk modelleri olacaklardır. Renoir yaşamı boyunca, bu kaçamakların ve ormanda, hoca bakışlarından uzakta, tam bir özgürlük içinde çalışmanın heyecanlı anısını koruyacaktır. Boudin ve Jongkind tarafından desteklenen Monet, Havre’da geçirdiği dönemlerde bu açıkhava seanslarını sürdürür. Doğa, Akademi’den çok daha iyi bir danışmandır: resmi sanat tarzı üzerinde yükselen itiraz rüzgârınınn cesaretlendirdiği genç ressamlar, konu üzerinde temel mesleki eğitimlerine devam ederler. Courbet 1855’te, kendisini kurgusal bir dostlar, hayranlık duyulan veya hoşlanılmayan kişiler, alegorik kişilikler topluluğunun ortasında, bir manzara resmi çizerken tasvir ettiği Ressamın Atölyesi - Sanatsal ve Manevi Yaşamımın Yedi Yıllık Bir Bölümünü Yansıtan Gerçek Bir Alegori adlı dev tablosunu sergilediği pavyonuyla isyan örneğini göstermiştir. Bu tablo tarih resminin kurgularına karşı çıkmakta ve ressamın dünyasını modern bir alegori olarak dayatmaktadır. Bu bağımsızlık, Akademizm’in etkisinden kurtulmuş daha özgür bir resim sanatını kabul ettirme arzusuyla yan yana gitmektedir. Manet de genç ressamlar için devrimci model konumundadır. 1863’te Salon’un jürisi Çayırda Öğle Yemeği’ni reddetmiştir. Tabloda yanlarındaki çıplak bir kadın ve yıkanmakta olan gömlekli bir kadınla doğanın ortasında sohbet eden çağdaş kıyafetli iki erkek görülmektedir. bu, Klasik ressamların alegorik bir tarzda o kadar sık işledikleri felsefi söyleşilerin bir güncelleştirmesidir. Ressam, konusunu açık saçık bulunan bir kır partisine indirgemesinden çok, fırça vuruşlarını iyice görünür bıraktığı ve perspektif «hataları»nı düzeltmediği için affedilmeyecektir. Halk, verip veriştirme zevkini tatmin etmek için Reddedilenler Salonu’na (III. Napoleon’un, ziyaretçilerin, resmi Salon jürisinin reddettiği yapıtların tek yargıcı olmalarını sağlamak için izin verdiği sergi) koşar; sergiyi genç Cézanne arkadaşı Zola’yla birlikte gezer. Sergiyi gezen Renoir, Sisley ve Monet ise, Manet’yi, ait olmak için yanıp tutuştukları yeni bir resim hareketinin öncüsü olarak kabul ederler. Grubun oluşması Manet akşam olup da, ışık atölyede resim yapmak için yetersiz hale geldiğinde, Batignolles Caddesi’ndeki Guerbois Kahvesi’nde yazar ve sanatçı dostlarıyla buluşur. Fantin-Latour’un Batignolles Atölyesi (1870) adlı tablosu, aralarında Renoir, Zola ve Monet’nin de bulunduğu bazı dostlarını ölümsüzleştirir; bununla birlikte tabloda ne Degas, ne Manet’den sonra grubun duayeni olan Pissarro, ne 1876’da İzlenimci grup üzerine ilk yayının yazan olan Duranty, ne de Cezanne’ın ve Zola’nın dostu Paul Alexis yer alır. Guerbois Kahvesi’nin gediklileri arasında tartışmalar sürüp gider ve Monet’nin kaydedeceği gibi, bu görüş alışverişleri, atölyenin yalnızlığına geri döndüklerinde, sanatçıları teşvik eder. Toplantılara girip çıkan yazar ve gazeteciler burada, kalemlerini yaratıcılığın canlı kaynaklarına daldırırlar. Bu sürekli fikir çarpışmaları sırasında bazen çatışmalar patlak verir; bu çatışmalardan biri Manet’yi bir gün Duranty’yle düello yapmaya, bir diğeri Degas’yı Manet’ye hediye ettiği tablolarından birini geri almaya kadar götürür. Amerikalı Mary Cassatt’ın gelişinden önce tek İzlenimci kadın olan Manet’nin baldızı Berthe Morisot, her şeye rağmen bazı yerleşik kuralların dışına çıkmayan bu toplantılara kabul edilmez. Gleyre’nin atölyesinin genç ressamları (Monet, Renoir, Bazille, Sisley) ustalarının atölyesinin 1864’te kapanmasından sonra, Guerbois Kahvesi’ne fazla uzak olmayan Bazille’in atölyesine sığınırlar ve tabloları ‘Salon’a kabul edilmeye başlamış olan grubun tartışmalarına katılırlar. Monet 1865’te Çayırda Öğle Yemeği’ yle gerçek bir başarı bile kazanır. Sadece Cezanne, resmi galerilerin dışında kalmaktadır. Çocukluk arkadaşı Zola, Cezanne’ı 1866’da Manet’yle tanıştırır. Cezanne, Batignofles çevresinde ender olarak görünmekte ama biraz kaba davranışları ve güneyli şivesi nedeniyle çok dikkat çekmektedir. Her ikisi de Paris burjuvazisinden olan Manet ve Degas ise, tam tersine, zerafetleri ve kültürleriyle diğerlerinden ayrılmaktadır. 1866 yılı, aynı zamanda Zola’nın Doğalcı resmin savunmasına katıldığı yıldır: Eve gazetesi için Salon’un değerlendirmesini yapmakla görevlendirilen yazar Manet’nin ve genç resmin davasını savunur. Sözlerinin cüretkârlığı Zola’ çok geçmeden, incinen okurların baskısı altında gazetedeki köşesinden ayrılmak zorunda bırakacaktır. Bu olaydan iki yıl sonra, Manet çalışma masasının başında portresini çizerek Zola’ya olan gönül borcunu ödeyecektir. Aralarındaki uyumdan ve yeni bir okulun temellerini atma konusundaki ortak kararlılıklarından güç alan çevrenin üyeleri, pratik sorunları göz ardı etmezler. 1867’ye doğru akıllarına sergiler ve satışlar düzenlemek için bir dernek kurma fikri gelir. Ama projenin hayata geçirilmesinde görüş ayrılığı vardır; en hassas konu hâlâ , Manet, Degas, Renoir, Sisley ve Cezanne’ın, resimlerini savunmak için yatırım yapılması gereken gerçek alan olarak gördükleri Salon sorunudur. 1869’da Salon’un yönetmeliğinin yumuşaması, bir an için sanatçılara umut vererek projelerini değiştirecektir. Gerçekten de, daha önce resmi sergilenen bütün ressamların jüri seçimine katılmalarına izin verilmektedir. Degas, Fantin-Latour, Pissarro, Renoir ve Manet böylece eserlerini sergileme olanağına kavuşurlar. Sisley, Cezanne ve Monet reddedilirler. Bu yumuşamaya rağmen, kamuoyu ve eleştirmenler Manet’nin resmine hâlâ düşmanca davranmakta, Cezanne ise kendini Salon’a kabul ettirememektedir. Fransız-Alman Savaşı ve Komün sırasında, Pissarro ve Monet Londra’ya sığınacaklardır; Monet burada, resmiyle ilgilenmeye başlayacak olan, kendisi gibi mülteci olan tüccar Durand-Ruel ile tanışacaktır. Guerbois Kahvesi toplantıları ancak 1872’de, bu kez Pigalle Sokağı’ndaki bir kahvede, Nouvelle-Athenes’te yeniden başlar. Aynı yıl Durand Ruel pek çok resim satın alır: Manet’nin 30 tablosu ile Renoir, Sisley ve Monet’nin pek çok tablosu. Bu destek zamanında yetişir, çünkü son siyasi değişikliklere rağmen, resmi sanat çevresi yeni resme düşmanlığını devam ettirmektedir. Manet, Pissarro, Cezanne, Renoir Fantin-Latour, Jongkind ve pek çok başka ressam Milli Eğitim, Din ve Güzel Sanatlar Bakanlığı’na, yeni bir Reddedilenler Salonu istemek için bir dilekçe sunarlar. Ama Berthe Morisot dışında, Manet’ye yakın olan sanatçılar, ortak bir kararla, kendi sergilerini açma yolunu seçerek ne 1873 Salonu’na, ne de ikinci Reddedilenler Salonu’na hiçbir şey yollamama kararım alırlar: 27 aralık 1873’te, Monet, Renoir, Pissarro, Sisley, Berthe Morisot, Cezanne ve birkaç başka sanatçı, Ressam, Heykelci, Gravürcü vd Sanatçılar Anonim Şirketi’ni kurarlar. İzlenimci ilkeler. Bu kısa ömürlü ortaklık, yeni estetik ilkeleri birlikte savunmaya karar vermiş olan çok farklı mizaçtan sanatçıları bir araya getirmektedir. İlk ustaları Rousseau, Daubigny, Corot, Courbet atölyenin kapılarını açmışlardır; bundan sonra açık havayı fethetme işi onlara düşmektedir. Ama her an değişen bu hızlı görsel duyumlar tuvale nasıl geçirilecektir? Günün saati, mevsim, havanın durumu, manzarada, sanatçıları çalışma yöntemlerini yenilemeye, gözlerine görünen şeyi doğru bir biçimde yansıtacak bir teknik bulmaya mecbur eden hissedilir değişiklikler yaratmaktadır. İzlenimciler gerçeklikten uzak ve idealleştirilmiş bir doğayı resmeden Klasik manzara ressamlarının tersine, kendilerini, geçici ve olağan olanı, görünmesiyle yok olması bir olan görüntüyü saptamaya zorlarlar. İzlenimci temalar. Genellikle iki üç kişilik küçük gruplar halinde çalışan İzlenimciler su kenarındaki yerleri, sakin köy görünümlerini tercih ederler ve Paris bölgesinin küçük kentleri (Louveciennes, Marly, Argenteuil, La Celle-Saint-Cloud, Bougival, Chatou) hareketlerinin gerçek beşiğini oluşturur. Sanatçılar açık havaya, kırlara ve bahçelere olan düşkünlüklerine rağmen, kent yaşamının görünümlerini de ihmal etmezler. Caillebotte, Pissarro, Renoir ve Monet binaların balkonlarından Haussmann tarafından yaratılmış bulvarların başdöndürücü görünümlerini ve bina cephelerinin yan yana dizilişini, yaya ve araba kalabalığını yakalarlar. Degas, Opera kulislerinin coşkulu atmosferini, provaları, sahne üzerindeki gösterileri, orkestra çalgılarının büyüsünü tercih eder. Çalgılı kahvelerin basit ortamı ve Montmartre’taki halk balolarının içten neşesi, Manet ve Renoir’ın da mutlulukla işledikleri konuları arasında yer alır. Öte yandan İzlenimci tablolar modern yaşama ve sanayinin gelişmesine gerçek bir övgü oluşturur: hem Manet, hem Monet demiryollarının büyüsüne kapılmıştır. Manet Saint-Lazare Garı’nın hemen yakınında, Europe mahallesinde, Monet ise Argenteuil’de oturmaktadır ve son durağı Saint-Lazarre Garı olan Batı Demiryolları hattının devamlı bir müşterisidir. Monet 1877’de, ışığın kırdığı kalın duman bulutlarını saptayarak trenlerin gara gelişi üzerine bir dizi tablo yapmak üzere resim sehpasını garın yüksek cam çatısının altına yerleştirir. Arguenteuil veya Parisliler’in hafta sonunda çok sık gittikleri, Seine kıyısındaki Bougival’de bulunan plaj tesisi la Grenouillere gibi, İzlenimciler tarafından ele alınan bazı yerler, ünlerini bu sanatçılara borçludurlar. Monet ve Renoir, Renoir’ın akrabalarının Louveciennes’de oturmalarından faydalanarak bütün 1869 yazında Bougival’de çalışırlar. Kasabanın ırmak kıyısındaki kır kahvesi, plajları ve kanoları, renk renk parıldayan tablolara konu olurlar. İzlenimciler, insansız veya bazen perilerin veya tanrıların hareketlendirdiği kır görünümleri gerçekleştiren klasik manzara ressamlarının tersine, gezi yerini gölgelendiren yapraklar, ırmağın yansımaları, yüzücülerin veya kanocuların etkinliği ve kalabalığın canlılığı üzerinde yoğunlaşırlar. Fırça vuruşu ve kompozisyon. Bu hareketli ve neşeli sahnelerin tuval üzerine geçirilebilmesi için hafif ve hızlı fırça vuruşları gerekmektedir. Bir kez kompozisyonun büyük kitleler halindeki taslağı çizildikten sonra, giderek açılıp koyulaşmayan yan yana fırça vuruşlarıyla motifler oluşturulur. Yakından bakıldığında karmakarışık görünen tablonun yüzeyi, uzaktan bakıldığında yeniden bütünleşerek, ansızın şöyle bir göz atılan bir manzaranın anlık bir görüntüsünün izlenimini bırakır. Kaçış çizgilerini tanımlamaya gerek kalmadan uzaklaşmayı yansıtmak için, görüntü uzaklarda bulanıklaşır. Değişik planlar birbiri ardına sıra sıra dizilir ve ışıklı geçişlerle yitip giderler. Tam bir gelişme içindeki fotoğraf sanatı, sanatçılara, kabartı yanılsaması olmaksızın üç boyutlu bir görüntüyü iki boyutlu bir zeminin üzerine yansıtmakta değerli bir yardım sağlar. Japon estampları perspektif araştırmalarının bir diğer önemli kaynağını oluşturur. Manet’nin dostlarından gravürcü Felix Bracquemond 1856’da Hokusai’nin bir estamp kitabını keşfeder; bu kitap çevresindeki sanatçılar arasında elden ele geçer. 1862’de Mme Desoye’un Porte Chinoise adlı dükkanının açılmasından sonra, bu tür estamplar sanat çevrelerinde daha yaygın bir biçimde dolaşmaya başlayarak, Manet’nin çevresinde coşkulu tartışmalara yol açacaktır. Monet, Utamaro, Hokushai ve Hiroshige’nin damgasını taşıyan en az 200 gravürün sahibidir. Bu gravürler, basitleştirilmiş, sık sık budanmış motifleri, derinlik kaygısı olmaksızın yan yana getirilen planları, birkaç basitleştirilmiş plana indirgenmiş olan öznenin yassılaştırılmasıyla, sanatçıların geleneksel Batı bakışını aşmalarını sağlar. Caillebotte, Monet ve Degas’nın yukarıdan aşağıya perspektifleri, görüntülerini fotoğrafa olduğu kadar bu gravürlere de borçludurlar. Işık. İzlenimciler araştırmalarının merkezine ışığın, gölgenin ve yansımaların ifade edilmesini yerleştirirler. 1870’li yıllarda, gölge sorunu küçük Batignolles grubunu meşgul eder. 1874’ten itibaren Manet tuvallerini aydınlatır ve genç meslektaşlarının yöntemine uygun olarak çalışmaya başlayarak, koyu siyahlarını bir yana bırakıp renkli gölgeler resmeder. Yazı, dostlarını sık sık ‘Seine kıyısında çalışmaya davet eden Monet ile Caillebotte’un oturdukları Argenteuil’e fazla uzak olmayan Petit-Gennevilliers’deki aile evinde geçirir. Bu sanatçılar yan yana aynı konuların resmini yaparlar ve zaman zaman bir atölye gemiye binerler. Irmağın birkaç kilometre yukarısında, Sisley, ırmağın çimenlik kıyılarına postu atarak, sandalları, rüzgarın ağaçların içinden geçişini, gökyüzünün suyun üzerindeki değişen yansımalarını büyük bir coşkuyla tuvallerine yansıtmaya çalışır. Doğa deneyi ressamlara bir gölgenin asla siyah, daha da önemlisi gri olmayıp yerel rengin zayıflamış bir renginden oluştuğunu öğretir. Sisley’in fırçasının altında, sudaki yansımalar yeşil bir renk alır. Monet ve Renoir gölgelerini koyu maviyle çalışırlar. Yazın güçlü gün ışığının doğurduğu şiddetli kontrastlara koşut olarak, sanatçılar ilkbaharın veya sonbaharın donuklaşmış renkleriyle ilgilenirler. Özellikle Sisley serpme bulutlu gökleri ve sonbahar yapraklarını şiirsel bir biçimde resmetmekte kusursuzlaşır. Sanatçının açık belleri ve grileri Corot’nun tatlı uyumlarını çağrıştırır. Nihayet kar, bütün İzlenimciler için seçme bir motif oluşturur. Monet çektiği acıları, başyapıt vermek için ödenen bedel olan saatlerce soğukta çalışmaya bağlar. Renoir beyazın doğada olmadığını ileri sürer. Lekesiz tarlalar aslında göğün yansıdığı bir ayna gibidir ve kar, günün saatine göre bütün renkleri alır: sabahleyin yeşiller ve sarılar, geceleyin kırmızılar ve sarılar, maviler, bazen de pembeler. Sisley, Pissarro ve Monet manzaralarının atmosferik izlenimlerine daha fazla yoğunluk vermek için, gökyüzünün tasvirine önemli bir yer ayırırlar. Renk. Bir gazeteci İzlenimcileri bir karabinayla resim yapmakla, yani namlusunu renklerle doldurup tuvalin üzerine ateş etmekle suçlar; bir diğeri kapak vidasının yivlerinden fırça gibi yararlanıp doğrudan boya tüpleriyle resim yaptıklarından şüphelenir. Bu karikatürsel imgeler İzlenimciler’in çağdaşı olan kitlenin bunların tuvallerinin renklerinden, geçen zamanla ve eklenen verniklerle bugün hafiflemiş olan bu şiddetten ne kadar şoka uğradıklarını ortaya koymaktadır. Gerçekten de bu tuvaller, renklerin yoğunluğunu bozulmadan korumak için, başlangıçta mat bırakılıyorlardı. Çağdaşlarının iddialarının tersine, İzlenimdiler tüpten çıkmış katışıksız renkleri ender olarak, şurada burada, birkaç belirtici fırça vuruşunda kullanırlar. Yan yana getirilmiş iki tamamlayıcı renk birbirini güçlendirdiğinden, bir kırmızıyı bir yeşile, bir sarıyı bir mora, bir maviyi bir turuncuya yaklaştırmakta duraksamazlar. Renklerin, komşularına bağlı olarak geçirdikleri bütün dönüşümleri açıklayan kimyacı Eugene Chevreul tarafından 1839’da yayımlanan kitaptan haberdardırlar. Ressamlar egemen tonlarınm karışımlarla «kinlenme»sini engellemek için, zıt nüanslı renkleri yan yana getirmeyi tercih ederek, uzaktan bileşimi yeniden oluşturma işini göze bırakırlar. Bu olgu o sırada «optik karışım» adıyla anılmaktadır. Bu kadar canlı uyumlar karşısında şoka uğrayan kamuoyu, sanatçıları, dünyayı mavi olarak görmelerine ne olan bir göz hastalığına yakalanmış olmakla suçlar. İş, özellikle Pissarro ve Monet’nin etkilendiği bu yeni göz hastalığı için bir kitapçık kaleme almaya kadar vardırılır. Sisley yeşilin veya topraksı bir renk olan çömlekçi çamurunun içinde boğulmakla suçlanır. İzlenimciliğin karşıtlarından hiçbiri, bu ressamların samimi tutumunu, gözlemlerini yeni bir dilde ifade etmek için Akademi’nin çıkmış reçetelerini terketme arzusunu anlamaya çalışmaz. İzlenimci sergiler Anonim şirketin kuruluşuyla ilk sergisinin açılması arasında sadece birkaç hafta geçer. Bu, serginin finansmanı açısından gerekli yeni yandaşların bulunabilmesi için çok kısa bir süredir. Degas en fazla sayıda yandaş toplamayı başaran kişi olsa bile, bir çok sanatçı devrimci bir sergiye katılmakta duraksamaktadır. İlk önce Manet, arkadaşlarının ısrarına rağmen, çekimser kalır. Fantin Latour Legros ve Tissot da Salon’u tercih ederler. Öte yandan, Adolphe Felix Cals veya Eugene Boudin gibi onaylanmış sanatçılar o sırada 29 katılımcısı olan gruba girerler; bunlara son anda Barcquemond katılır. Degas’nın gruba «la Capucine» adını verme önerisine rağmen, bu sanatçı şirketini adlandırmak için hiçbir ünvan seçilmeyecektir. Sergi nihayet 15 nisan 1874’te, fotoğrafçı Nadar’ın eski atölyesinde kapılarını açar; bu atölye, Capucines Bulvarı’na bakan geniş camların aydınlattığı, iki kata dağılmış, birbirini izleyen büyük odalardan oluşmaktadır. (…) Eserler ziyaretçilerde derhal şok yaratır; basında büyük ölçüde ele alınan serginin yarattığı skandal, uzun süre belleklerden silinmez. İnsan panayırlarda sergilenen ucubeleri görmeye gider gibi delilerin yaptıkları resimleri seyrederek eğlenmek için oraya gidebilir. Sergiye üç tablosunu sunan Cézanne en şiddetli eleştirilen sanatçıdır ama grubun en ılımları arasında yer alanlar dahil hiçbir sanatçı halkın ve eleştirmenlerin gözüne girmez. Louis Leroy, Monet’nin tablosu İzlenim, Doğan Güneş’in adını ele alarak, polemiği, özü bir izlenimi yansıtmak olan bu resmin çevresinde genişletir. «İzlenimciler»den, «İzlenimselciler»den, «izlenim okulu»ndan söz edilir. Önsel olarak grubun girişiminden ve resmi sanat karşısındaki bağımsızlık arzusundan yana olan cumhuriyetçi gazeteciler bile, bu yapıtların garipliğinden şaşkınlığa uğramışlardır. Sergiyi gezen kişilerin tam sayısı bilinmemektedir, ama sergi kapandığında hesap bilançosu az da olsa kar edildiğini gösterir. Ressam, heykeltraş, gravürcü vd sanatçılar anonim şirketi her şeye rağmen varlığını sürdüremez ve birkaç ay sonra tasfiye edilir. Grup gene de etkinliklerini ve ortak projelerini sürdürür. Bu ilk sergiden iki yıl sonra, Durand-Ruel bir ikincisini düzenler. Galerisini 3 000 F karşılığında sanatçılara kiralar; bu tutarın sadece yarısı avans olarak ödenir, geri kalanın satışlardan tahsil edilmesi öngörülür. Sanatçılara avans olarak verdikleri tutar, ileride geri ödendiğine göre, satışlar kötü gitmez. O yıl sergiye katılan sanatçı sayısı 19’a düşer. Bunların arasında Gustave Caillebotte gibi yeni isimler vardır; Cézanne ise sergiden çekilmiştir. Monet, aralarında birçok İngiltere manzarasının bulunduğu yirmi kadar eser, Degas 24 yağlıboya (özellikle çamaşırcı kadınlar ve kadın dansçılar), Renoir 18 yağlıboya sunar; Lepic ise, 36 tablo, suluboya ve gravürle en büyük yeri işgal eder. Bununla birlikte bu kadar farklı sanatçının sorun çıkmadan bir arada durması mümkün değildir ve bazı klanlar oluşmaya başlar. Pissarro ‘e ressam Alfred Meyer’in girişimiyle muhalif bir şirket olan Union kurulur; bu sanatçılara Cezanne da katılır. Arkadaşlarının açık hava resimlerini onaylamayan Degas, sürüden ayrılır; yazar ve eleştirmen Duranty’nin kulağına yeni resim üzerine oldukça sakınımlı bir metni fısıldayan belki de odur. Kamoyunda hiçbir lehte hareket biçimlenmez, halk gazetecilerin açıkça yuhaladıkları bu tablolara surat asmaya devam eder. Bir tek Sisley, eleştirmenler tarafından birer şaheser olarak selamlanan Marly-le Roi’daki su baskınlarını tasvir eden yağlıboya resimleriyle durumu iyi kötü idare eder. 1877 ilkbaharında, Caillebotte’un cömertliği sayesinde, grup üçüncü bir sergi açar. Bu yetenekli ressam aynı zamanda arkadaşları için gerçek bir sanat koruyucusudur ve bugün Fransız devleti ne intikal etmiş olan, onlardan satın aldığı tablolar, müzelerin izlenimci koleksiyonlarının en değerli parçalarını oluşturur. Önceki yıllarda olduğu gibi, bu sergiye katılan sanatçılar Salon’a yapıt sunmamaya söz vermişlerdir Durand-Ruel Galerisi’nin salonları boş olmadığından, sergiye katılanlar galerilerin bulur mahalledeki Le Peletier Sokağı’nda bir apartman dairesi kiralarlar. Renoir ve Caillotte tabloların yerleştirilmesiyle uğraşırlar. Cezanne, üye sayısı 18’e inmiş olan gruba yeniden kabul edilir. Monet’nin «Saint-Lazare Garları»,Degas’nın çalgılı kahve sahneleri, Cezanne’ın Estaque manzaraları, Renoir’ın Salıncak’ı ve Moulin de la Galette Balosu, sadece birkaç aydın sanat meraklısının ve entelektüelin değerini anlayacağı şaheserlerdir. Bunların arasında Manet’yi ve yeni resmi savunan bir makale yazan şair Mallarme ve bütün sergi süresince Cezanne’ın tablolarının önünde nöbet tutan ve göbekli ziyaretçilere resim anlayışım açıklamaya çalışan koleksiyoncu Victor Choquet yer almaktadır. Zola, Monet’nin grup içinde olağanüstü bir sanatçı olduğunu belirtmek için kalemini eline alır; ama bu onu, birkaç yıl sonra, Emek adlı kitabının (1886) tutunamamış bir ressam olan kahramanını yaratırken ’Monet’yi ve çocukluk arkadaşı Cezanne’ı model almaktan alıkoymaz. İzlenimciliğin skandallar ve tartışmalar kortejiyle Paris sanat sahnesinde kendini kabul ettirmeye başladığı 1879-1882 arasında her yıl bir sergi düzenlenecektir. Grubun sergileri hala kesin bir eğlence vesilesi olarak beklenmektedir. Ama sanatçılar sonunda kamunun ve basının alaylı sözlerinden usanırlar: Monet 1879’da eserlerini sergilemekten vazgeçtiğini ilan eder ve Vetheuil görüntüleri ve bayraklarla donatılmış Saint-Denis Sokağı, eşyalarını gönderme işini üstlenen Caillebotte’un fedakarlığı sayesinde atölyede kalmaktan kurtulur. Gruba yeni katılmış olan Amerikalı ressam Mary Cassatt, kırmızı ve yeşil çerçeveler için de şiddetle renklendirilmiş kompozisyonlar sergileyerek grubun gözüpek estetik ilkelerinin dışında kalmaz. İzlenimciler eserlerinin sunuluşuna büyük önem verirler. En dikkat çekici yeniliklerinden birisi tablolarını, pastellerini ve suluboyalarını, beyaz veya kompozisyonlarındaki egemen rengi tamamlayıcı bir renge boyanmış çerçeveler içinde sunmalarından oluşur. Bu uyum kaygısı, tablolarının ana renginde olan veya tam tersine bununla şiddetli bir kontrast yapan sergi salonun duvarlarının rengine yayılır. Pissarro tablolarını, leylak rengi bir duvara asılmış kanarya sarısı çerçeveler içinde sunmaktan çekinmez. Eşzamanlı kontrastlar yasasına uyan bu renkli ortam, tabloların seyrine elverişli bir hava yaratır. 1879’da, Pissarro ve Degas tarafından son anda davet edilen Gauguin, tablolarını beyaz çerçeveler içinde sergiler. Gauguin’in varlığı, katılımını onaylamayan sanatçıların itirazları nedeniyle, grup içinde bazı çalkantılara yol açar. Ertesi yıl, Monet, Renoir, Sisley ve Cezanne, cart kırmızı harfli yeşil bir afişle duyurulan «bağımsız sanatçılar»ın beşinci sergisine katılmayı reddedeceklerdir. 188l’de pek çok eleştirmen grubu eksik olduğunu fark eder ve ortak sergilerin sonunda halkı bezdirmesinden çekinen Monet, çok geçmeden Durand-Ruel’e her sanatçının bireysel retrospektiflerinin düzenlemesini salık verir. Caillebotte, Gauguin, Guillaumin, Monet, Berthe, Morisot, Pissarro, Renoir, Sisley ve Vignon’la sınırlı olan 1882 sergisi, hiç kuşkusuz dizinin en türdeş sergisidir. Bununla birlikte gazeteciler her ressamın, Monet’yi çevresindeki birkaç sanatçıyla İzlenimcilik bayrağını tek başına taşımaya bırakarak, çalışmasını bireysel olarak sürdüreceği günün yakında gelmesini dilemektedirler. Hareketin en makul ressamlarının hepsi, özellikle de Moret-sur-Loing bölgesinden bir dizi manzara sunarak, 1882’de İzlenimciler’le birlikteki son sergisine katılan Sisley, bu parçalanmadan kazançlı çıkacaktır. Grubun yeni bir sergi düzenlemesinden önce (bu son sergi olacaktır) yıllar geçecektir. Axis 19.Yüzyılda Sanatın Başkenti Paris ve İzlenimcilik Akımı